Qafqazın on iki sirri, Əsəd Bəy
az
Kitaplar
Əsəd Bəy

Qafqazın on iki sirri

Oku
Vusala Mammadova
Vusala Mammadovaalıntı yaptı15 gün önce
Bu qoca xidmətçi xədim idi, cavanlığında İranın harasındasa kişiliyini itirmişdi, deyəsən, elə o vaxtdan da nağıl xəzinəsinə dönmüşdü, dərin mühakimələri vardı, noğul-nabatı çox sevirdi. Atam on beş il qabaq onu haradansa tapıb gətirmişdi, o vaxtdan bəri həm kişi işlərini, həm də qadın işlərini görürdü. Bu keyfiyyətlərini özü də bilir, bununla qürur duyurdu.

“Allah-taala, – xədim sözünə belə başlayardı, – yeri yaradanda o, dənizin üzü kimi hamar və düz idi. Yer üzərində cürbəcür məxluqlar vardı: insanlar, heyvanlar, ruhlar, əzablar, bir də xəstəliklər. Adil Allah bunları yaradandan sonra fikirləşdi ki, yeri çox hamar və düz yaradıb, ona görə də qərara gəldi ki, səxavət göstərib hər torpağa dağlar, təpələr də versin. Odur ki, dağları, təpələri kisəsinə yığıb onları ədalətlə yer üzünə paylamağa başladı. Əzab və xəstəliklərin sahibi Şeytan isə istəmirdi ki, insan bunlara sahib çıxsın. Allah Xəzər dənizi ilə Qara dənizin üstündən keçəndə Şeytan kisənin ağzını açır, kisədəki bütün dağlar bu iki dənizin arasındakı düzənliyə səpilir. Dağlar diyarı Qafqaz belə yaranır. Amma Dünyanın Sahibi yaman qəzəblənmişdi. “Ey, Şər! – O deyir. – Sən mənim yaratdıqlarımın ən məkrlisi və mənim birinci səhvimsən. Ona görə də cəza olaraq sənə bu dağlara gəlməyi qadağan edirəm. Bu dağlarda insanlar və heyvanlar məskən salacaq, amma sən, sənin qulluqçuların olan əzablar və xəstəliklər bu torpağa gərək ayaq basmasın. Bu dağlar arasındakı həyat sizsiz də çox ağır olacaq”.

Adil və Rəhmli Allah belə dedi, belə də oldu. Əzab və xəstəliklər düzənliklərdə, bağlarda, həyatın asan olduğu yerlərdə məskən saldı. Cəsurlar və kübarlar isə uca dağlarda, şərin, azar-bezarın olmadığı yerlərdə qaldılar”.
Humay Huseynli
Humay Huseynlialıntı yaptı3 ay önce
Qafqazlı hər şeyi tərgidə bilər, amma qisas almağı yox, hətta bu yolda başından keçsə də.
Humay Huseynli
Humay Huseynlialıntı yaptı3 ay önce
Razılığını bildirmək üçün susmağın neçə-neçə yolu var, neçə cür susmaq var.
Humay Huseynli
Humay Huseynlialıntı yaptı3 ay önce
Şərq kişisinin sevgisi açıq-saçıq deyil, o, örtülü, həyalıdır.
Humay Huseynli
Humay Huseynlialıntı yaptı3 ay önce
Qafqazlı sərvət yığmır: qohum-əqrəbasının sayının çox olması onunçün daha vacibdir.
Humay Huseynli
Humay Huseynlialıntı yaptı3 ay önce
Dağlılar avropalılara etibar etmir, ürəklərini açmırlar. Onlar bu tanışlıqdan yaxşı heç nə gözləmirlər. Hətta Qərb səyyahı olan qonağa da qapı açarlar, amma ürəklərinin qapısını şübhə ilə bağlayarlar.
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
Bu qarlar ölkəsini dönə-dönə fəth etməyə cəhd göstəriblər – Qafqazın ecazkar dünyasına baş vurmağa cürət edən cəsurlar həmişə olub. Dini və qanlı əfsanələr dağlı qəbilələrin yaddaşından tədricən silinib gedir, amma Qafqaz da Qafqazdır və bu torpaq öz xarakterini lap sonda dəyişəcək. Hələ heç kim dağların sahibi ola bilməyib. Dağlar özünü qorumağı bacarır. Kədərli nəğmələr, dəliqanlı hoqqalar, heyrətamiz adamlar və azman dağların nəhəng və mistik sükutu yenə əvvəlki kimi iki dünyanı – Avropa ilə Asiyanı bir-birindən ayıran divar kimi burada ucalır.
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
Dağların zirvəsində quşlar şahı Simurq quşu yaşayır. Simurq bir gözü ilə keçmişə, bir gözü ilə gələcəyə baxır. O, Elbrusun gözəgörünməz padşahlığı olan Cinnistanda – “cinlər diyarında” hökmdarlıq edir. Elbrusun cinləri şər cinləri deyil. Onlar gələcəyin qəhrəmanları üçün Simurqun böyütdüyü gözəl qızlardır. Simurq gələcəyin qəhrəmanlarını tanıyır və hər biri üçün bir cinniyə, ya da pəri seçir. Gözəgörünməz qüvvələr – Qoq-Maqoqlar da Elbrusda yaşayır. Əhdi-Cədidə və Qurana görə, onlar bir gün yeraltı dünyadan çıxıb möminlərin dünyasını alt-üst edəcəklər. Elbrus belə Elbrusdur...
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
Səyyahlar yəqin görüb, Abxaziya və İmeretiya sərhədində bir qaya var. Yerlilər deyirlər ki, Prometey məhz bu qayaya bağlanıb. Qədim yunanların bütün əsatirləri bu dağlarda yaşayır. Həm də müxtəlif qəbilələrdə müxtəlif cür və saysız-hesabsız. “Bura insanlığın beşiyidir, xalqlar buradan dünyaya yayılıb” – qafqazlılar fəxrlə deyir. “Təkcə İncil deyil, Qafqazın bütün xalqları da təsdiq edir ki, Dünya Daşqınından sonra insanlar məhz burada yenidən ayağa qalxacaq”.
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
Svanetiyanın cənubunda iki keçmiş Qafqaz dövləti yerləşir – İmeretiya və Minqreliya krallıqları. İkisinin də qədim tarixi, şöhrətli keçmişi var. Bu tarix Yunan Arqonavtlarının indi Rion adlanan keçmiş Fasis çayı sahillərində Qızıl Yun axtardığı günlərə gedib çıxır. İmeretiya sakinləri gürcüdür və deyirlər ki, onlar da quriyalı qonşuları kimi yəhudilərin törəmələridir, sonradan, yəni Babil istilası zamanı Qafqaza köç etmişlər.
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
Şər ruhları qovmaq üçün gürcü dilində belə bir ekzorsizm (cadu-ovsun) var: “Anisani Banisani, Mamaverli-Kantani... Saçletitsa, Xvtsisitsa, Mammisatsa da zisatsa da Kulisa Tzmindisa. Amin.”
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
Göz xəstəlikləri daha mürəkkəbdir. Onları müalicə etmək üçün həkim yeddi gözəl bakirə qız tapmalı, onları dairəvi oturdub xəstəni onların arasında əyləşdirməlidir. Xəstənin qabağında bir tas su qoyulur, bakirə qızlar bir-bir barmaqlarını suya batırıb gözlərinə sürtür, həkimin işarəsi ilə oxuyurlar: “Göylər aydındır, gözlər niyə aydın olmasın?”
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
bir rus generalı bundan təsirlənib qayaların birində belə yazmışdı: “Özünə qəsd etmək nikahsız sevgi kimi dinə ziddir. Ondansa Allah, Çar və ya Vətən yolunda qanını axıtmaq daha yaxşıdır”.
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
Deyirlər, şəffaf mirvari onu geyənlərə göz yaşı gətirir, almazı taxanlar isə bəxtəvər-bəxtəvər gülümsəyir, çünki onlar almazın cilasında Tanrının alqışladığı əbədi işığı görürlər”.
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
Bu gün Qərbi Avropada elə bir ortabab şəhər yoxdur ki, orada Şərq gecə klubu, onun da qapısında vəhşi çərkəz olmasın.
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
yalnız bir yerdə həqiqətən az-çox əhəmiyyətli olan bir iş gördülər – Şimali Qafqazda, Beştau dağlarının yanında məşhur Qafqaz müalicə sularının çıxdığı yerdə. Həmin Beştauda (indi Pyatiqorsk – tərc.) dörd şəhər saldılar. Onların ən gözəli Kislovodsk gözəllikdə və dəbdəbədə Avropanın dünya səviyyəsində olan ən möhtəşəm kurortlarından da üstündür. Şərqin ən gözəl bağlarının nümunələrini özündə birləşdirən bu şəhəri villalar və saraylar bəzəyir. Kislovodskın nəhəng parkını gəzib-dolanmaq üçün üç gün vaxt gərəkdir.
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
Qısası, amansız müharibə otuz il davam etdi. Şamilin məmləkəti və onun həyatının məqsədi xarabalıqlara gömüldü. O özü isə Qunibin qarlı dağlarında axıra qədər müdafiə olunsa da, sonda on səkkiz yerdən yaralanmış cismini düşmən düşərgəsinə təslim etdi. Bircə şərtlə, onun təslim olmasını heç bir müsəlman görməsin. Onu əsir götürən rus əsgərləri evinin qabağında cərgə ilə düzülüb bayıra çıxan zaman bu yad dinin müqəddəs insanının əlini ehtiramla öpürdülər. Onlar Şamil kimi müqəddəs bir həyat yaşayan hökmdar görməmişdilər. Onlar bu cür kasıb, özü də igidliklə vuruşan, otuz illik hökmranlıqdan sonra yalnız özününkü deyə bildiyi, dəhşətli dərəcədə yaralanmış bədənindən başqa heç nəyi olmayan hökmdar tanımırdılar.

Əgər çar ona pensiya kəsməsəydi, bu Dağlar Hökmdarı acından öləcəkdi. Nəhayət, o öldü, amma Məkkədə. Oyanmaqda olan Şərqdə o, ən böyük qəhrəman idi və qəhrəman olaraq qalır. O, Şərqin azadlığı uğrunda döyüşənlərin birincisidir.
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
Dağıstan teokratiyası ilə Rusiyanın mütləq monarxiyası arasında müharibə otuz il çəkdi.
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
Şamil on beş il məscid hücrələrində müdriklərdən dərs almışdı. O, Quranı, İslamın müqəddəs kitablarını oxuyub öyrənmişdi. On beş il ərzində sədaqətli mömin və elm xiridarı olmuşdu, sonra döyüşçü və qazi oldu, “kafirlərə” qarşı müqəddəs müharibə – qəzavat elan etdi, rusları dağlardan qovdu, möhtəşəm ərəb qayda-qanunları və qədim müqəddəslərin müdrik göstərişlərinə əsaslanan teokratik iqtidar dövləti qurdu.
Akram Alishov
Akram Alishovalıntı yaptı5 ay önce
o, ərəb dilindəki bir deyimi – “Nəticə haqqında fikirləşən heç vaxt qəhrəman olmayacaq” sözlərini öz savaşçılarına yazdığı əmrlərin rəmzi nişanında həkk etdirmişdi.
fb2epub
Dosyalarınızı sürükleyin ve bırakın (bir kerede en fazla 5 tane)